Sad Shivswarajyatil Bara Durganchi, Dad Unescochya Manakanachi

महाराष्ट्र म्हणजे किल्ल्यांची भूमी आहे! या प्रदेशाचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे आढळणारे असंख्य, विविध प्रकारचे आणि दीर्घ इतिहास लाभलेले किल्ले, तटबंदी, गड, दुर्ग, जलदुर्ग आणि वनदुर्ग—जे देशी व परकीय सत्तांनी उभारले. परंतु सह्याद्री आणि सिंधुसागर (अरबी समुद्र) यांच्या खांद्यावर उभ्या असलेल्या या किल्ल्यांच्या बळावर किल्ल्यांचा सुपुत्र छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वतंत्र आणि सार्वभौम असे शिवस्वराज्य निर्माण केले आणि ते लोकांचे राजा झाले. जुलै २०२५ मध्ये शिवस्वराज्यातील बारा किल्ल्यांना युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत मानांकन मिळाले. या बारा किल्ल्यांची सविस्तर माहिती, नकाशांसह, नामवंत दुर्गतज्ज्ञ प्रा. पी. के. घाणेकर सर यांनी त्यांच्या ‘साद शिवस्वराज्यातील बारा दुर्गांची, दाद युनेस्कोच्या मानांकनाची!’ या पुस्तकात दिली आहे. शिव–दुर्गप्रेमींसाठी हे पुस्तक नक्कीच उपयुक्त ठरेल.